Bitwa Przasnyska (luty 1915)


Zdobycie rosyjskiego sztandaru pułkowego w czasie Bitwy przasnyskiej. Rosyjska propagandowaBitwa przasnyska - określana przez państwa Ententy jako Marna Frontu Wschodniego a w Rosji "Operacja Przasnyska" zaliczana jest do najciekawszych i najkrwawszych bitew I wojny światowej pod względem sił i strat stron walczących. Niestety w Polskich opracowaniach całkowicie zapomniana.

Ciężkie walki o Przasnysz toczone były jeszcze w 1914 w czasie Operacji łódzkiej między, rosyjskimi oddziałami korpusu turkiestańskiego ze składu I Armii a niemieckimi z korpusu Zastrowa. Przasnysz w tym czasie zdobywano i odbijano kilkukrotnie nawet trzy razy dziennie niszcząc ogniem artylerii wiele zabudowań m/in klasztor żeński i ulicę Błonie (obecnie Piłsudskiego).

W lutym 1915 podczas Bitwy o jeziora Mazurskie wojska niemieckie rozgromiły XX Korpus ze składu I Armii rosyjskiej nie niszcząc całkowicie I Armii. W tym celu dowództwo niemieckie postanowiło siłami 8 Armii zdobyć Przasnysz i przedrzeć się w kierunku na Warszawę.
Pierwsze ciężkie walki o Przasnysz rozpoczęły się 21 lutego z powodu roztopów, które powstrzymały niemieckie zaopatrzenie. Do tej pory oddziały niemieckie posuwały się polnymi i leśnymi drogami. W Sztabie niemieckim zadecydowano więc o uderzeniu na Przasnysz, który był ważnym węzłem komunikacyjnym. Do zdobycia miasta bronionego przez 63. rez. dywizję Piechoty pułkownika Barybina wyznaczono I Korpus Rezerwowy. Wschodnie i południowo-wschodnie części miasta zaatakowano siłami I dywizji rezerwowej a południowe 36 dywizji piechoty. 36 DP. po ciężkich walkach odrzuciła dopiero pod wieczór prawe skrzydło 63 DP. Tego samego dnia zdobyto koszary położone 1 km. na wschód od miasta biorąc 2000 jeńców i zdobywając 3 działa i 3 ckm. Od zachodu wczesnym wieczorem uderzyła 69 brygada rezerwowa. Rosjanie stawili ciężki opór i po zakończeniu amunicji doszło do wyczerpującej walki wręcz. Następnego dnia ciężkie walki o Przasnysz trwały nadal. Pozycje rosyjskie zostały ostrzelane przez trzy baterie haubic 15 cm s.F.H. 02, początkowo z ograniczoną liczbą strzałów w wyniku braku zaopatrzenia. O godz 15, 50 wojska niemieckie zdobyły cmentarz biorąc 3200 jeńców, wcześniej niszcząc cerkiew służącą jako rosyjski punkt obserwacyjny. Późnym wieczorem walki ucichły, Przasnysz został zdobyty, wzięto w sumie 10 000 jeńców. Generał Morgen będąc pod wrażeniem postawy obrońców, ofiarował rannemu płk. Barybinowi swoją szablę. Barybin w dowód uznania żołnierzy niemieckich podarunek przyjął. W wyniku walk oddziały niemieckie straciły sztandar pułkowy (Jedyny sztandar, który armia niemiecka straciła w wyniku walk na froncie wschodnim. Obecnie eksponowany jest w muzeum Ermitażu w Sankt-Petersburgu)
Sztandar pułkowy 34 Pułku Fizylierów



















Fotografia przedstawia żołnierzy 3 Pułku Strzelców Syberyjskich ze zdobytym sztandarem niemieckim 34 Pułku Fizylierów 13 lutego 1915 roku.

27 lutego oddziały rosyjskie wzmocnione siłami I i II korpusu syberyjskiego uderzyły na Przasnysz z zamiarem odbicia miasta z rąk Niemców. 1. Dywizja Syberyjska, (z I Korpusu Syberyjskiego) przedarła się do wschodnich peryferii miasta, biorąc do niewoli wielu jeńców. O godz. 10-tej rano 4. Dywizja Syberyjska, (z II Korpusu Syberyjskiego), atakująca od północy, wschodu i południa wdarła się do miasta, biorąc jeńców i zdobycz (ok. 1500 jeńców i 6 karabinów maszynowych). Do godz. 19 miasto zostało całkowicie opanowane przez Rosjan. Front w tym rejonie nie licząc sporadycznych szturmów nasilonych w czerwcu zastygł na cztery miesiące do kolejnej ofensywy niemieckiej.
Żołnierze rosyjscy polegli pod Przasnyszem 1915. Zb. Mirosława Krejpowicza
W bitwie przasnyskiej liczba żołnierzy niemieckich wziętych do niewoli przewyższała liczbę jeńców niemieckich wziętych przez Francuzów w bitwie nad Marną. Z tego względu gazety państw Ententy określiły bitwę przasnyską mianem Marna frontu wschodniego. Gen. von Morgen dowódca I Korpusu Rezerwowego określił bitwę przasnyską jako najbardziej interesującą i trzymającą w napięciu z całej wojny.

W bitwie przasnyskiej Rosjanie dokonali pierwszego w historii przełamania linii obronnych za pomocą oddziału pancernego z 4 pojazdami typu Russo-Bałt uzbrojonymi w karabin maszynowy i jednego pojazdu pancernego typu Mannesmann-Mulag z działem kalibru 47 mm. tracąc trzy sztuki, jednakże dwa pozostałe przedarły się przez niemiecką obronę i razem z piechotą przełamały front odcinając odwrót niemieckich oddziałów. Wydarzenia te miały głośny oddźwięk w Rosji.
Car Mikołaj II pisał w swoim dzienniku, że samochody z Łomży do Przasnysza z powodzeniem prowadziły działania zaczepne.
13 lutego 1915 napisał w swoim dzienniku:

От Ломжи до Прасныша идут успешные наступательные бои; наши войска забрали порядочно пленных германцев, орудий и пулемётов; очень помогли успеху автомобили с пушками и пулемётами!



Russo-Bałt typ C 1915 Dobrzankowo





















Na fotografii samochód pancerny Russo-Bałt typu C (nr. 7, nr. silnika 539, podwozia 1539) zniszczony 12 lutego 1915 w Dobrzankowie pod Przasnyszem. W Bałcie zginął kapitan Gourdes Paul V jeden z autorów (obok Aleksandra Dobrzańskiego) formacji oraz systemu strzeleckiego Typu C. Został trafiony z pocisku maszynowego wroga z odległości 22 kroków. Za osiągnięcia bojowe Russo-Bałtem został odznaczony Orderem św. Stanisława 2. klasy z Mieczami. Jeden pojazd z nr. 20 otrzymał nazwę Kapitan GURDOV w ten sposób uczczono pamięć kapitana. 18 lutego 1915 został pochowany na cmentarzu w Ławrze Aleksandra Newskiego w Piotrogradzie, dziś Petersburg.
Odznaczenia:
- Order św. Jerzego za bitwę pod Pabianicami 20 i 21 listopada 1914 roku
Pośmiertnie za zasługi w bitwie pod Dobrzankowem
- Krzyż Zasługi Wojskowego orderu Świętego Jerzego (inaczej św. Jerzego V klasy)
- Order św. Anny z inskrypcją «Za odwagę»
- awansowany do stopnia kapitana.
Pocztówka i fotografia poległych żołnierzy ze zbiorów Mirosława Krejpowicza

opr. Mariusz Maciaszczyk

Źródła
Jarosław Chorzępa: Przasnysz luty 1915-,,najciekawsza bitwa I wojny światowej,,. Forteca, 2008. ISBN 83-922920-4-0.
Adam Dobroński: TRADYCJE NIEPODLEGŁOŚCIOWE NA PÓŁNOCNYM MAZOWSZU W IX I XX WIEKU. Praca zbiorowa. Forteca, 2003. ISBN 83-917719-1-2.
Alexey Likhotvorik: Armia rosyjska w wielkiej wojnie. Operacja przasnyska.
http://www.autobuy.ru/nite.php?aid=349&aform=3
http://www.ourbaku.com/index.php5

Zobacz: Bitwa przasnyska